چهارشنبه 21 آذر 1397 _
  امروز
چهارشنبه
آذر 1397
21
قمری:05 ربيع الثاني 1440

میلادی:12 دسامبر 2018
 
اوقات شرعی
 
 گلبرگ های شهروندی 3

ستایش های بی جا:
اگر کسی را به دلیل کار با ارزش او ستایش کنیم، مطلوب و پسندیده است، اما گاهی، مدح و ستایش نه تنها خوب نیست، بلکه بسیار ناپسند است. آن هم زمانی است که انگیزه ی آن، مادی باشد یا برای شاد کردن زورمداران انجام گیرد. این کار تملق و چاپلوسی است و چه بسا فرد ستایش شده، می پندارد انسان والا مقامی است. بدین ترتیب، پرده ی غرور، دیدگان او را می پوشاند، عیب های خود را نمی بیند و راه نجات را نمی پیماید. از این رو، پیامبر درباره ی کسانی که فردی را بی جا می ستایند، چنین فرموده است:

اَحثُّوا التُّرابَ فِی وُجُوهِ المَدّاحینَ.

بر چهره ی ستایش گران (نابجا) خاک بیافشانید.

ساده زیستی:
بعضی مردم عادت کرده اند که زندگی تجملی داشته باشند. اینان که به رفاه طلبی و دنیادوستی رو آورده اند، ساده زیستان را که در راهی جز راه آنان گام برمی دارند، عقب افتاده و واپس گرا می نامند. آنان چنان درتجمل گرایی خویش فرو رفته اند که به کلی از کاروان انسانیت عقب مانده اند و ساده زیستی را که هنر مردان خداست، به بادتمسخر و استهزا می گیرند. خانه ی دل و جان تجمل گرایان از معنویت تهی است و همیشه سزاوار نکوهش اند. ساده زیستی، روش پسندیده ی پیامبران و امامان معصوم علیهم السلام است و آنان اسوه و الگوی دیگران اند. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می فرمایند:

أخشی ما خَشیتُ عَلی أُمَّتی کِبَرُ البَطْنِ وَ مُداوَمَةُ النُّومِ وَ الْکَسَلُ وَ ضَعْفُ الْیَقینِ.

برامت خویش بیشتراز هر چیز، از شکم پرستی و پرخوابی و بی کاری و بی ایمانی بیم ناکم.

بدهکاری:
انسان گاهی در زندگی خود به کمک مالی دیگران نیاز پیدا می کند باید نیازهای اساسی خود را از راه «قرض الحسنه» که یک سنّت اصیل اسلامی است، برآورده کند. با این حال، متأسفانه بعضی افراد دربسیاری از مسایل جزیی، به این و آن دست نیاز دراز می کنند و در جاهایی که ضرورت چندانی ندارد، خود را مدیون و بدهکار می سازند. آدمی باید خویشتن دار باشد و بکوشد مقروض دیگران نشود؛ زیرا ممکن است شخصیت والای انسانی او به دلیل تأخیر در بازپرداخت بدهی خدشه دار شود. پیامبر بزرگوار و عزیز اسلام می فرمایند:

اِیّاکُمْ وَ الدّینَ فَإِنَّهُ هَم بِاللَّیْلِ وَ مَذلَّةٌ بِالنَّهارِ.

از قرض کردن بپرهیزید؛ زیرا غم شب و ذلّت روز است.

دوری از مواضع اتهام:
گاهی انسان، خود، شخص محترم و آبرومندی است، اما به دلیل نشست و برخاست با کسانی که مورد اتهام هستند، در معرض تهمت قرار می گیرد. مردم می پندارند او نیز در سلک و پیشه ی آنان است؛ چون اگر با آنان مخالف بود، به رفاقت و هم نشینی با آنان ادامه نمی داد. چه بسا ممکن است او فرد درست کاری باشد، اما به دلیل رفت و آمد با بدان، به تدریج خوی و خصلت آنان را به خود بگیرد و رنگ الهی خویش را از دست بدهد. بنابراین، بسیار شایسته است که انسان، برای سلامت روح و روان و دوری از اتهام، دوستی و مصاحبت با متهمان را ترک کند. چنان چه پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمودند:

اَوْلَی النّاسِ بِالتُّهْمَةِ مَنْ جالَسَ اَهْلَ التُّهْمَةِ.

هر که با متهمان مجالست کند، بیش از همه سزاوار تهمت است.

پند و اندرز:
هیچ کس نباید خود را از نصیحت بی نیاز بداند. چه بسا بزرگانی که به دلیل بی توجهی، دچار لغزش می شوند، به راهنمایی نیاز دارند. در حکومت اسلامی، مسؤولان ارشد و عالی رتبه نیز باید خود را از اشتباه مصون ندانند و در همه حال، پذیرای راهنمایی اهل منطق باشند. هم چنین اگر مردم، سیاست مداران یا حاکمان خود را در لغزش و اشتباه ببینند، باید به نصیحت آنان بپردازند. بنابراین، همگان وظیفه دارند تا با نصیحت یکدیگر، راه از چاه باز شناسند. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله می فرمایند:

اِذا اوَجَدَ أَحَدُکُمْ لاَِخیهِ نُصْحا فِی نَفْسِه فَلْیَذْکُرْهُ لَهُ.

اگر کسی برای برادر خود نصیحتی در خاطر می یابد، باید به او بگوید.

استقامت و پایداری:
هر انسانی در زندگی با مسایل تلخ و شیرین و فراز و فرودهای گوناگونی روبه رو خواهد شد. آدمی هرگاه در ناملایمات وسختی ها قرار می گیرد، نباید ناامید و ناتوان باشد، بلکه باید با توکل به خداوند منان و بردباری، راه موفقیت را بپیماید. به طور کلی، کسی که تاب تحمل مشکلات را ندارد و خود را می بازد، ظرفیت وجودی متناسب ندارد و مانند بیدی است که با هر بادی می لرزد. در مقابل، کسانی که با ایمان و بردبار هستند، در فراز و نشیب زندگی به کوهی استوار می مانند که حتی به برادران دینی خود نیز قوت قلب می دهند. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در این باره می فرمایند:

اِسْتَقیمُوا وَ نِعِما إِنْ إِسْتَقَمْتُمْ.

استقامت کنید و چه خوب است که استوار باشید.

همنشینی با نیکان:
انسان همیشه نیازمند آموختن مسایل اخلاقی و تربیتی است تا راه کمال و پویایی را در پیش گیرد. یکی از راه هایی که آدمی را در پیمودن نردبان قرب و تهذیب نفس یاری می کند، هم نشینی با خوبان است. نیکان کسانی هستند که فضایل و تجربه ی کافی دارند و انسان با خیال آسوده می تواند به آنان اعتماد کند. از گفتار و رفتارشان، توشه ی سفر مهیا، و روح و روان خویش را پالایش کند. آن گاه هم چون فرشته ای سبک بال، با عطر صفا و محبت، پروازی دل نشین را بیازماید و از لذت علم و عمل بهره مند شود. پیامبر اکرم درباره ی معاشرت با نیک منشان می فرمایند:

جالِسُوا الْکُبراءَ وَ سائلِوُا الْعُلَمَاءَ وَ خالِطُوا الْحُکَماءَ.

با بزرگان مجالست کنید، از دانشمندان بپرسید و با حکیمان ارتباط داشته باشید.

گواهی و شهادت دروغ:
دروغ یکی از گناهان بزرگ است و دروغ گو نزد مردم ارزش و جایگاهی ندارد، اما بدترین دروغ آن است که شخص برای پایمال کردن حق دیگران، شهادت دروغ بدهد. این کار، روح فرد را به ناپاکی می آلاید و حقوق دیگران را ضایع می کند. شاهد دروغین، اذهان و افکار را به راه خطا و ناصواب می کشاند. در نتیجه، طرف مقابل نیز برای احقاق حق خود، به ستیزه جویی روی می آورد. پیامبر رحمت در هشداری به شهادت دهندگان دروغین می فرمایند:

لَنْ تَزُولَ قَدَمُ شاهِدِ الزُّوُّرِ حَتّی یُوجِبَ اللّه ُ لَهُ النّارَ.

شاهد دروغین از جای نمی جنبد، مگر این که خداوند، دوزخ را بر او واجب می کند.

خوش بویی:
انسان بنابر طبیعت خود، بوی خوش و نیکو را دوست دارد و از بوی بد بیزاری می جوید. از این رو، همواره می کوشد فضای زیست گاه اش عطرآگین باشد و از بوی بد پرهیز دارد. مکتب اسلام، نظافت و بهداشت فردی و اجتماعی را در سرلوحه ی دستورهای ارزش مند خود قرار داده است و بر رعایت آن در مکان های ارزش مند مانند مساجد و زیارت گاه ها بیشتر تأکید می کند؛ زیرا سبب جذب بیشتر مردم به این مکان ها می شود. پیامبر اسلام نیز همیشه طیب و خوش بو بوده اند و به دیگران توصیه می فرمایند:

اِنّ خیارَ عِبادِاللّه المُوفوُنَ المُطَیبُونَ.

بهترین بندگان خدا کسانی هستند که به وعده وفا می کنند و عطر به کارمی برند.

رعایت عدالت در بین فرزندان:
پدر و مادر هیچ گاه نباید بین فرزندان خود با تبعیض رفتار کنند. یعنی به بعضی، امتیازهای بیشتری بدهند و برخی دیگر را از امتیازها محروم کنند.

چنین کاری، حسات فرزندان را به یکدیگر برمی انگیزد و کانون گرم خانواده را از آموزش گاه مساوات و یکسان نگری، به محیط پرآشوب و جدال تبدیل می کند. بنابراین، والدین باید بکوشند روح لطیف و آسیب پذیر کودکان را از بحران های روحی ـ روانی دور نگاه دارند. پیامبر گرامی اسلام برای کودکان احترام و ارزش فوق العاده ای قایل بودند. ایشان می فرمایند:

اِتقواللّه َ وَاعْدِلوُا بَیْنَ اَوْلادِکُمْ. کَما تُحِبُّونَ أَنْ یَبَرُّوکُمْ.

از خدا بترسید و میان فرزندان خود به عدالت رفتار کنید. همان گونه که می خواهید با شما به نیکی رفتار کنند.

خداترسی:
انسان پرهیزگار در همه ی حالت ها و شرایط گوناگون زندگی، خود را درمحضر پروردگار متعال می بیند و خدا را شاهد و ناظر اعمال و رفتار خویش می داند. ایمان به خداوند در اعماقِ جانِ چنین فردی ریشه دوانیده و رشته ی حضور الهی را هیچ گاه گسسته نمی بیند. وی به هنگام خوشی و ناخوشی، سختی و سادگی، خداوند را نزدیک ترین یاور خود می داند و هم چون کسانی نیست که تنها در شداید و سختی ها به درگاه ربوبی روی می آورند و پس از حل مشکل، به خدا فراموشی و خودگرایی مبتلا می شوند.

او، مودّت و امنیت الهی را بر جاذبه ی مال و مقام ترجیح می دهد و دار قرار را بر دار فرار نمی فروشد. پیامبر گرامی اسلام در این باره می فرمایند:

اِتَّقِ اللّه َ فِی عُسْرِکَ وَ یُسْرِکَ.

هنگام سختی و خوشی، خداترس باش.

خدمت گزاری:
خدمت به خلق خدا ارزش والایی دارد؛ زیرا رضایت الهی را فراهم می آورد. در راه خدمت به مردم با دو گروه روبه رو هستیم؛ دسته ای، با تبلیغ های رنگارنگ و دمیدن در بوق و کرنا، چنان وانمود می کنند که از خیرخواهان و نیکوکاران بنام هستند، در حالی که با اندکی تحقیق و بررسی درمی یابیم که انگیزه های غیرخدایی، چهره ی آنان را پوشانیده است. گروهی دیگر، بی صدا و بی ریا، مفیدترین خدمت ها را برای مردم نیازمند انجام می دهند و تنها خداوند را ناظر بر اعمال خود می دانند. پیامبر گرامی اسلام درباره ی خدمت به مردم و رساندن سود و منفعت برای دیگران می فرمایند:

اَصْلَحُ النّاسِ اَصْلَحُهُمْ لِلنّاسِ.

بهترین مردم کسی است که برای مردم سودمندتر باشد.

عفت کلام:
زبان وسیله ی بدبختی و خوشبختی انسان را فراهم می آورد. اگر زبان در اختیار آدمی قرار گیرد و وی با نیروی تعقل و تدبیر، آن را به کنترل خویش درآورد، از بسیاری مفاسد و گناهان در امان می ماند. زبان تنها عضوی است که منشأ بسیاری از گناهان و انحراف ها است. از زبان می توان برای شهادت حق و ناحق، حفظ آبرو و بی آبرویی، دروغ و صداقت، غیبت و سکوت، تهمت و واقعیت استفاده کرد. انسان بدزبان در نظر دیگران متنفر است و همگان از نیش زبانش که چون شمشیری برنده و تیز است، فرار می کنند. با این وصف، سعادت انسان در گرو آن است که از شرّ زبان به خدا پناه ببرد و آن را به کنترل خود درآورد. پیامبر گرامی اسلام می فرمایند:

إَحْفِظْ لِسانِکْ.

زبانت را حفظ کن.

کمک در ابلاغ پیام:
بسیاری از اوقات به افرادی برمی خوریم که از اعلام نیاز و ابلاغ پیام خویش ناتوانند و در جست و جوی کسانی هستند تا یار و مددکار آنان باشند. انسان ها در برابر نیازهای یکدیگر مسؤولند ؛ زیرا ممکن است با رساند پیام شان به مسؤولان، گره مشکل ها گشوده شود. این کار، دل مسلمانان را شاد می کند و درهای رحمت و گشایش الهی بر آن فرد سایه گستر می شود. پیامبر گرامی اسلام در توصیه ای ارزنده می فرمایند:

أَبْلِغُوا حَاجَةً مَنْ لا یَسْتَطیعُ إِبْلاغَها...

حاجت کسی را که از ابلاغ آن ناتوان است، به مسؤولان برسانید...

نفرین مظلومان:
مظلومان، دل های پر اندوه و خاطری افسرده از ستم ظالمان دارند و مباد که دست دعا به نفرین بلند کنند؛ زیرا آتش دل سوختگان، ویرانی ها به بار می آورد و از این آتش سوزان گریزی نیست. اصولاً واژه ای زیباتر از عدالت وجود ندارد و این مهم، از اهداف عالی پیامبران و امامان معصوم علیهم السلام بوده است. چگونه انسان می تواند گلبانگ عدالت را نشنیده انگارد و به سوی ظلم و تعدی ره پوید. رسول بر پایی قسط و عدل و مبارزه با جور و ظلم می فرمایند:

اِتَّقُوا دَعْوةَ الْمَظْلُومَ فَاِنَّها تَصْعَدُ اِلی السَّماءِ کَأَنَّها شَرارة.

از نفرین مظلوم بترسید؛ که چون شعله ی آتش به آسمان می رود.

همنشینی با فقیران:
بعضی افراد همیشه از فقیران و نیازمندان فاصله می گیرند تا مبادا از آنان چیزی بخواهند یا این که شأن خود را از آنان بالاتر می دانند. در حالی که ارزش هر کسی با تقوای او محک زده می شود و چه بسا فقیری با جامه ی مندرس، در پیشگاه الهی صاحب مقام و موقعیت والا باشد. هم نشینی با فقیران و رسیدگی به آنان در سیره ی تابناک اولیای الهی کاملاً نمایان است. آنان همواره با فقرا نشست و برخاست داشتند و کسانی را که از فقرا فاصله می گرفتند، به شدت نکوهش می کردند. پیامبر عظیم الشأن اسلام درباب دوستی با فقیران می فرمایند:

اتخذوا عِنْدَ الْفُقَراءِ أَیادِیَ فَاِنَّ لَهُمْ دَوْلَةٌ یَوْمَ الْقِیامَةِ.

با فقرا دوستی کنید؛ زیرا آنان در روز قیامت دولت بزرگی دارند.

برخورد مناسب با زیردستان:
انسان نباید با زیردستان، برخورد متکبرانه و غیرانسانی داشته باشد. وظیفه ی اخلاقی ایجاب می کند که با دیگران به لطف و مهر سخن گوییم و به شکرانه ی موقعیتی که خداوند در اختیارتان نهاده است، متواضع باشیم. چه بسا ممکن است زیردستان، از توانایی ها و کمال اخلاقی برخوردار باشند که در نزد خدا و خلق بسیار باارزش است. انسان ها را نباید فقط با عینک جاه و مقام و موقعیت ها سنجید؛ زیرا میزان قضاوت درباره ی دیگران، اخلاق و رفتار و منش آنان است. براین اساس پیامبر گرامی اسلام می فرمایند:

أَیَّما راعٍ لَمْ یَرْحَمُ رَعیَّتَهُ حَرَّمَ اللّه ُ عَلَیْهِ الْجَنَّةَ.

هر مسؤولی که به زیردست خود رحم نکند، خدا بهشت را بر او حرام می کند.

آخرت فروشی:
بعضی افراد به دلیل برخورداری از مال و مقام و دیگر ظواهر مادی ـ که صد البته ناچیز و فانی است ـ معنویت خود را فدا می کنند و کالای با ارزش ایمان را به قیمت کم می فروشند. اینان پس از مدتی، خود را در این معامله ی نابرابر، مغبون می بینند و به پشیمانی و عذاب وجدان دچار می شوند. آنان به راستی از زیان کارانند. زیان کارتر و بدبخت تر از این گروه، کسانی هستند که برای دنیای دیگران، دین خود را می فروشند. اینان به کسانی یاری می رسانند که در روز حساب، یاری گر آنان نخواهند بود. چنین افرادی به دلیل کمک به دنیا پرستان و مسلط کردن آنان بر مردم، گناه بزرگی به گردن گرفته اند. پیامبر راستین اسلام می فرمایند:

إِنَّ مِنْ شَرَّ النّاسِ مَنزِلَةٌ عِنْدَ اللّه ِ یَوْمَ القیامَةِ عَبْدَا أَذْهب آخِرَتَهُ بِدُنْیا غَیْرَه.

بدترین مردم از نظر مقام در روز قیامت، کسی است که آخرتش را برای دنیای دیگران بفروشد.

احترام به آموزگار:
آموزگار؛ مقدس ترین واژه ای است که شنیدن آن، مهر، محبت و دانایی را در ذهن انسان تداعی می کند. آموزگار با پیام خود، دل های مرده را حیات می بخشد و آنان را از تاریکستان جهل و نادانی به سرزمین آباد و نورانی دانش رهنمون می سازد. به راستی، آموزگاران، ادامه دهندگان راه پیامبران اند که روزنه های دانش را به سوی دانش پژوهان می گشایند. خود مانند شمع می سوزند تا در پرتو روشنایی آنان، دیگران راه هدایت را بپیمایند. اگر امروز، پرده های جهل و تاریکی دریده شده و انسان به پیشرفت های جدید دست یافته است، همه و همه، در سایه ی زحمت های طاقت فرسای آموزگاران است. پیامبر اسلام که خود، آموزگار انسان هاست، می فرمایند:

وَقِّرُوا مَنْ تَعْلَمُونَ مِنْهُ العِلْمَ وَ وَقِّرُوا مَنْ تُعَلِّمُونَهُ الْعِلْم.

به کسانی که از آنان علم می آموزید، و نیز به معلمان پیشین خود احترام گذارید.

خبر ناموثق:
بعضی افراد به محض این که خبری را شنیدند، بدون آگاه شدن از درستی یا نادرستی آن، آن خبر را برای دیگران نقل می کنند و به گونه ای رفتار می کنند که انگار خود شاهد ماجرا بوده اند و این کار در پیش دیدگان شان انجام شده است. این کار، نشانه ی بی توجهی و بی دقتی گوینده است و ممکن است سبب بروز اختلاف یا ریزش آبروی دیگران شود. اگر واقعی نبودن خبر آشکار شود، گوینده، احترام و اعتبار خود را نزد دیگران از دست می دهد و از آن پس، مردم حتی اخبار صادقانه ی او را نیز نامستند و غیرواقعی می پندارند. بنابراین، انسان باید سخنان خود را با دلیل و سند و اطمینان از درستی آن نقل کند تا به پیامدهای منفی آن دچار نشود. حضرت محمد صلی الله علیه و آله ـ آن امین راست گو ـ می فرمایند:

کَفی بِالْمَرءِ إِنَّما أَنْ یُحَدِّثَ بِکُلِّ مایَسْمَعُ.

در دروغ گویی فرد همین بس که هر چه را می شنود، نقل کند.

نماز:
ترک نماز بزرگ ترین گناه است. نماز برای تربیت و تکامل روحی انسان ها واجب شده است، ولی برخی افراد برای گریز از انجام تکالیف و پیروی از هوای نفس یا تنبلی و کسالت، آن را انجام نمی دهند. این بندگان به جای شکر گزاری به درگاه حق و هم راهی و هم نوایی با برگ درختان سبز و زمین و زمان و پرندگان و خزندگان در مدح خدای روزی رسان، به بهانه های گوناگون از زیر بار این مسؤولیت انسان ساز می گریزند. گاهی می گویند: «خداوند به نماز ما احتیاج ندارد». در پاسخ باید گفت: نخستین چیزی که در قیامت از مسلمان می پرسند، درباره ی ستون دین است و برای ترک کنندگان نماز، عذاب دردناکی مقرّر شده است. آیا شایسته است انسان به دلیل تنبلی و کسالت، در دسته ی ناسپاسان قرار گیرد و از به جا آوردن نماز که وظیفه ی بندگی است، سرباز زند؟! پیامبر گرامی اسلام در این باره می فرمایند:

اَوّلُ ما یُحاسِبُ بِهِ الصَّلوةُ.

نخستین چیزی که از آن حساب رسی می کنند، نماز است.

اظهار کردن حق:
بسیاری از انسان ها با این که حق را تشخیص می دهند، اما از بیان صریح و آشکار آن خودداری می کنند. این گریز از ادای حق و حقیقت، دلایل گوناگونی دارد. گاهی برای تضییع حقوق دیگران است. زمانی، به خاطر رنجشی است که از طرف مقابل دارند و می خواهند بدین وسیله، او را ناراحت کرده و مایه ی آرامش خود را فراهم آورند. گاهی هم ممکن است با این که در قلب، تمایل خاصی به ادای حق دارد، اما ابهّت و قدرت زورمندان، او را از بیان واقعیت باز دارد. در حالی که بر اساس تعالیم آزادی بخش اسلام، هر انسان مسلمان و آزاده ای وظیفه دارد به کمک مظلوم بشتابد. رسول آزادمردان عالم می فرمایند:

لا تَمْنَعَنَّ اَحَدَکُمْ مَهابَةُ النّاسِ أَنْ یَقُومَ بِالْحَقِّ إِذا عَلِمَهُ.

مبادا ابهت مردم، شما را از اقامه ی حق باز دارد.

هدیه:
هدیه، محبت بین انسان ها را افزایش می دهد. در حقیقت هدیه دهنده با این کار، علاقه و محبت خود را بیان می کند. قیمت و ارزش بالای هدیه، معیار و ملاک جلب محبت نیست؛ زیرا ممکن است هدایای غیرمادی که نشان گر حسن نیّت و صداقت اهدا کننده است، بسیار کار سازتر باشد. در اسلام، نفس و اصل عمل مورد توجه است. بنابراین، تهیه ی هدایای گران بهای مادی را خردمندانه نمی داند.

اصالت هر هدیه، مفید و معنوی بودن آن است و ارزش مادی آن اهمیتی ندارد. از سوی دیگر، اگر هدیه پر قیمت باشد، طرف مقابل نیز برای جبران آن گرفتار سختی و دردسر می شود. گاهی اوقات، تهیه ی هدیه ای هم سنگ هدیه ی آشنایان، از عهده ی فرد خارج است. از این رو، به ناچار از او فاصله می گیرد که در این حالت، هدیه نه تنها محبت را افزون نکرده، بلکه رشته های مودّت و دوستی پیشین را نیز از هم گسیخته است. بر این اساس، برای تقویت رشته های محبت باید کوشید شأن و شؤون و توانایی طرف مقابل در نظر گرفته شود. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله می فرمایند:

تَهادَوْا تَحابُّوا...

به یکدیگر هدیه دهید تا رشته های محبت تان استوار گردد.

برخورد جوانمردانه با محرومان:
بسیاری از مردم با آن که، خود، بهترین غذاها را مصرف می کنند، امّا هنگامی که می خواهند به فقیران غذا بدهند، غذایی می دهند که خودشان هیچ تمایلی برای خوردن آن ندارند. این کار دور از جوان مردی است؛ زیرا مروّت اقتضا می کند که انسان همان چیزی را برای دیگران بپسندد که برای خود می پسندد. بر اساس دستور قرآن مجید و سیره ی ائمه معصومین علیهم السلام ، شایسته است انسان از بهترین داشته های خود، به فقیران ببخشد و نباید با دادن چیزهای پست و بی ارزش، طبع انسانی آنان را خوار بشمارد؛ زیرا پیامبر گرامی اسلام می فرمایند:

لا تُطْعِموُا الْمَساکینَ مِمّا لا تَأکُلُونَ.

از آن چه خودتان نمی خورید، به مسکینان ندهید.

پرداخت بدهی برادران دینی:
بر عهده گرفتن پرداخت بدهی بدهکاران، یکی از با ارزش ترین کارها است. بعضی افراد به دلایلی، به دیگران بدهکار شده اند و چون توان باز پرداخت آن را ندارند، اکنون در گوشه ی زندان ها به سر می برند و خانواده های آنان با مشکلات فراوانی دست به گریبان اند. در چنین حالی، اگر کسی توان و تمکن مالی دارد، باید پیش گام شود و با بر عهده گرفتن پرداخت بدهی بدهکار، او و خانواده اش را از پیامدهای فقر و ناداری نجات دهد. این عمل که نشانه ی جوان مردی، فتوّت و آزادگی است و ارمغانِ رهایی با خود دارد، خداوند متعال را خوشنود می سازد. پیامبر گرامی اسلام درباره ی زدودن غصه و رنج بدهکاران می فرمایند:

اَحَبُّ الأَعْمالِ اِلی اللّه ِ مِنْ اَطْعَمَ مِنْ جُوعٍ اَوْ دَفَعَ عَنْهُ مَغْرَما اَوْ کَشَفَ عَنْهُ کُرْبَا.

بهترین کارها نزد خداوند این است که گرسنه ای را سیر کنند یا غم را از چهره ی او بزدایند.

شکار بی دلیل حیوانات:
هر انسان با عاطفه ای، در غیر موارد ضرورت از شکار حیوانات بیزار است. اما بعضی افراد هستند که این کار را وسیله ی تفریح و خوش گذرانی خود قرار می دهند و از ریختن خون حیوانات لذت می برند. چه بسا حیوانی را شکار می کنند که بچه هایش در انتظار او لحظه شماری می کند. کدام وجدانِ بشری می پذیرد پرنده ای را که برای جوجه هایش دانه می برد، به خون غرقه کنند؟ این کار به تدریج، سبب قساوت قلب می شود و انسان را از مقام انسانیت فرسنگ ها دور می سازد. پیامبر مهربان اسلام می فرمایند:

مَنْ قَتَلَ عُصْفُورَا بِغَیْرِ حَقٍّ سَأَلَهُ اللّه ُ عَنْهُ یَوْمَ القِیامَةِ.

هر کس گنجشکی را به ناحق بکشد، خداوند در روز قیامت از او بازخواست می کند.